Yavuz Zırhlısının Sonu

Osmanlı Devleti'nin 1. Dünya Savaşı’na girmesinde önemli rol oynayan Yavuz (Goeben) zırhlısı 48 yıl önce bugün (18 Aralık 1969) jilet yapılmak üzere MKE’ye satıldı.

Kaynak --> #Tarih

III. Selim'in Talimatı

"III. Selim'in bir Ramazan günü şâhit olduğu ekmek sıkıntısına dâir Sadrâzama verdiği tâlimât."

Kaynak--> #Tarih

Kölelik

     ABD'de kölelik 19 haziran 1862 yılında "resmi" olarak kalktı.

     Avrupa'da İngiltere'den sonra köleliği ilk kaldıran Osmanlı İmparatorluğu'dur. Osmanlı'da kölelik, Sultan Abdülmecid döneminde 1847’de bir fermanla yasaklanmıştır. 1926’da Milletler Cemiyeti bütün dünyada köleliği yasaklamış, daha sonra Birleşmiş Milletler de bu hükmü teyid etmiştir.

     Osmanlı'da köleliğe kurucusu Osman Bey zamanında da rastlanmakla beraber, kölelik kurumu Orhan Bey zamanında yerleşmiştir. Osmanlı devletinde köle kaynakları genel olarak iki ana başlık altında toplanmaktaydı.Bunlardan birisi savaşlar diğeri de ticaret yoluyla ortaya çıkan kölelikti. Haremin ortaya çıkması ise Fatih Sultan Mehmet döneminde gerçekleşmiştir. Bunda artan fetihler ve genişleyen topraklar önemli bir rol oynamaktaydı.
Bu tarihlerden sonra kölelik ve bununla birlikte köle ticareti Osmanlı devletinde yerini alıyor ve köle ticareti devletin de dolaylı olarak destek verdiği bir uygulama oluyordu.Ancak ilerleyen yıllarda kölelerin belirli bir çalışma süresi sonunda azat edilmesi, kölelerin evlenme haklarının sahiplerince karşılanması gibi düzenlemelerle, köle ticaretini kısıtlamaya ve kölelere yapılan kötü muameleleri önlemeye çalıştı. bu amaçlarla birçok ferman yayınladı.Osmanlı'da kölelik, Sultan Abdülmecid döneminde 1847’de yayınlanan ferman bunların en önemlisidir ve bu fermanla köle ticareti resmi olarak kaldırılmıştır. Ancak uygulamanın önüne imparatorluğun son yıllarında geçilebilmiştir. Osmanlıdan sonra kurulan Türkiye Cumhuriyeti de köleliğe ilişkin bütün uluslararası antlaşmaların altına imza atmış ve Türkiye Cumhuriyeti'nde kölelik hiçbir zaman olmamıştır.

Kaynak-->Büyük Larousse Ansiklopedisi 14. Cilt

The Comparison Of Feudalism And Timar System

   

     Land caused a lot of contests through the history. Reasons of these contests are to have lands, operate and grave them, to support security of lands, to give lands to the next generations as a heritage and social and political status of people who live on these lands.

     In different geographies and at different times, operating systems of lands were different. However, land systems had similarities at some points, because of the interaction between nations and also because of political, cultural and geographical similarities between states. At this point, there are little similarities between feudalism and timar, but the fact that, there are more differences than similarities between them.

     Mainly, we can say that feudalism is relationship between feudal lords and their men which mean protected people and in return to be as manservant. Lord should support security for protected people and in return, people have to service to their lord. .” (Marriott,1935:283) On the other hand, Ottomans lands were shared 3 parts. First one is “öşri” lands which mean belong to Muslims. Second one is “ haraci” lands which mean belonged to non Muslims. The most part of lands were known as “miri” (demesne) lands. These lands belonged to state. Ottoman Empire gave these lands to government officials, especially to soldiers as salary. These officials could collect taxes to state name and take some amount of taxes for themselves. In return, they had to breed soldiers. This system is timar system. (Ihsanoglu,1999: 239)

     When we think feudalism which is a land system, military and cultural order in the middle ages in Europe and timar system which is the basic land system of Ottoman Empire, the characteristics of feudal lands and timar lands were different. Also, feudal lords and timar spahis who held a grant of land from the sultan in return for military service were different. Reaya(citizens or public of Ottoman Empire) and serf ( people who are half slave and belong to a lord) were different.

Altough, the aims which were to make easier to collect taxes because of lack of cash, poor transportation and insufficiency of technology and also, to support general security were similar, the shapes and natures of these two systems were totally different.

Feudalism:

     The Roman Empire disappeared in 476 because of migration of peoples (especially from central Asia to Europe), internal disorders and economic crisis. Central authority and regular army collapsed. Roads and infrastructure were destroyed badly. Owners of castle near trade roads began to take surcharge from merchants. The control of money worth had problems because of absence of a central authority. Trade almost stopped. (Dicleli,1966: 75-83)

     In the following years, there were Muslim conquests, Hungarian and Viking invasions Also, barbarians (known as Germanic people) were a huge problem. Europe was totally in a caos and anarchy. At this point, feudalism began as a security system (Guran, 1997: 29), but there was the second reason which is internal to appear feudal system. In the time of Roman Empire, king gave some privileges to some people in order to make collecting taxes easier. Also, church had this privilege in some lands. In time, central authority became weak and people who have privileges became more powerful than king in somewhere. In the following years, kings, aristocracy (people have privilege and nobility) and clergy (people who are religious men) had a deal. Kings gave them the right of possession on lands. In return, people who belong to aristocracy and clergy should swear as vassal ( swear of loyalty) (Guran,1997: 30).  In reality, this was not important, because the lords of lands were very powerful and the king could not do anything to them. This situation helped to beginning of feudalism.

     The basic unit of feudalism was manor or domain. Manor contains some territory, villagers who live on this territory and in an estate. This system was known as manorialism. At the center of a manor, there were a village and estate and around these, there were fields and in outermost places, there were rangelands, pastures and timberlands. There were three social classes: nobles (aristocrats, lords and knights), clergy and serfs (Huberman, 1974: 9). Nobles were the owners of lands and they were attending to war with his knights in war times. Serfs were graving lands and doing some other works. Clergy means religious men. Lords were not only owner of lands but they also were law-makers and judges on their own lands. Also, they can interfere to villagers’ private lives. Serfs constituted the larger part of feudal society. They were workers and producers. In addition to be a serf they could have their own lands, but these lands were very little when compared to lords’ lands. Thus, lords’ lands and lords’ works had priorities. Firstly, lords’ land had to be planted. In harvest time, people worked firstly in lords’ lands. Lords’ products had to be sold firstly. In addition to these works, serfs were working on whatever they could do. On the other hand, a serf doesn’t mean totally a slave. They could have their own home. They could give heritage to their inheritor with condition of giving tax. Serfs could not be sold or purchased. Nevertheless, serfs were not free. Most parts of their incomes and labor were taken by lords. Serfs could not leave a land and move to another place. Otherwise, they were punished very badly. A lord could not sell serfs, but he could sell his manor. At this situation, serfs became to belong to new lord. In conclusion, serfs can be seen as half slaves.

     Serfs were not only group which were managed by lords. Also, there were free villagers and free peoples. These free people were giving taxes and they had exact jobs. They didn’t do anything different from their own work. In time, free people moved to cities and became large groups. Then, these became a factor of fall of feudalism which will be mentioned later.

     Lords had relationship with their “süzeren” (dagger) who is sometimes king, sometimes a bigger aristocrat. The king could give land to a lord, but this lord could give some parts of his lands to another lord who is smaller one. Sometimes, a vassal became as powerful as his süzeren. In this situation, a vassal’s swear was only a formality. (Guran,1997: 30).

     The year 1096 was a turning point in Europe. Crusaders were organized against Muslims. To attend to these wars, lords sold their worthy things. Lords and knights died in these wars. Europe could not be successful, but crusaders brought together very positive results. Kings became more powerful because of deaths of lords. Europe became familiar with eastern science, technology and products. Trade between Europe and eastern countries was developed. Money gained vital importance for labor and situation of bound to lands was collapsed. European kings became familiar with new weapons (gun powder) and they used it to destroy the estates of lords. Because of all these reasons, feudalism fell.

Timar System:

 

   Timar system was a governmental, economic and military system. Spahis collected taxes, but amount of this was determined by the sultan and spahis could not take all taxes for himself, the part of his was also determined by the sultan. In return, spahis have to breed soldiers. As timar lands were rural areas, soldiers had a vital role to support security. However, Spahis were not owner of lands. They could not interfere to the villagers. They were officers of state and there was a control system for them .If a spahi did not perform properly his duty, the sultan could take land from him.

     As it is mentioned before, Ottoman lands were shaped as three parts. Öşri lands belonged to Muslims and they could do everything in their own lands, but they were giving tax of tithe (öşür). In same way, non Muslims had same rights and they were giving tax of “haraç” for their lands. The larger parts of lands belonged to the state. These lands were called as “miri” demesne lands. “Miri” demesne lands were formed as three parts: has, zeamet and timar. Has lands had income higher than 100.000 small silver coins. Has lands were given to the padishahs  and the grand viziers. Zeamet lands had income which was between 20.000 and 100.000 small silver coins and these lands were given to very successful generals. Finally, timar lands had income which was lower than 20.000 small silver coins and they were given to the normal generals and officials, in other words, spahis.

     Timar system started with the foundation of the state. Osman Gazi gave some lands to his generals. Aşıkpaşazade who is a contemporary historian of Ottomans mentions about Osman Gazi’s words about timar. Osman Gazi said that, “ I gave timar land to my officials. If a tenant of timar died, the land will be given to his son. ” . (Sevinc,1978: 53). As it is seen, Ottoman Empire  started to timar at the beginning of the state and at the first step of timar is that, Ottomans make powerful loyalties of officials with giving timar lands to their sons. But it was not valid fort he following years.

     In period of Fatih ( Mehmet II) timar system was totally improved. (Akgunduz, Ozturk;1990: 151).  When a people who is a tenant of timar land died, his sons could take their father’s place, but there was a contiditon: the state was looking for efficiency, ability and loyalty, in other words, merit. (Inalcik, 2000: 158-159).

     Timar system depended on conquests. From foundation to the end of the 16. century, Ottomans constantly gained lands and timar system was broaden and the number of soldiers increased time to time. In 1514, in the time of Yavuz Sultan Selim, the number of spahis and soldiers reached to 140.000. In Kanuni’s period, this number reached 200.000. This means a huge military power, and the key of  Ottomans’ success.

     After 16. Century, conditions of states became bad. Conquests lost speed. Then, economic conditions became worse and worse. Timar system was corrupted because it depended on conquests. Also, there was a vital reason for corruption of timar, too. This reason is that sultans were not successful as before. They were voluptuous and they spent money unnecessarily. They were unpractised to govern a state, because of cage system which mean heir apparent were not going to a district to gain experience because if they go, there are possible throne struggle. In time, sultans did not attend  to wars. Because of all these reasons, the central authority was weaken, the wars could not be won and economy of state was destroyed. As a result, taxes were increased. In addition to this, Sultans started to give miri lands to wrong people such as their women, some rich men and soldiers were not breed anymore in timar lands.

     To supply the need of money, the state started to rent lands as a trade product which is called iltizam. According to iltizam, a man gave cash to state and he could do everything to collect taxes on his land for a while. sisteminde (Cin,1978: 107),  In time this system changed into the manor system. Soldiers were not breed anymore. In 18.th Century, the number of spahis soldiers decreased to 20.000. After, Tanzimat, timar system was removed and real officers was ordered to collect taxes.

Conclusion:

     Feudalism was founded after the collapse of Rome Empire. There was absence of central authority, instability and anarchy. Trade was the point of stop. People were bound on land and people needed security. In these circumstances, it can be said that feudalism started unconsciously. On the other hand, timar system was founded consciously and there was a central authority. That’s why, features of them, status of lands are different.

     As it can be seen, there are several differences between feudalism and timar system. For feudalism, we can say that it is almost a shape of state rather than land system. However, timar system is totally a land management system. Rules are determined by the central authority.

     In feudalism, rules and their applications could be different from region to region, because every lord had his own rules. (Akgunduz, Ozturk;1999: 503)  That’s why, there is no a determined system in feudalism and there is no unity. In timar system, there were some exceptions for some provinces like Egypt. In provinces which are far from center of empire, timar was not applied. These provinces were giving taxes directly, but in generally, in timar areas the same rules and the same applications, as well as the same managements which were determined by the government were seen.

     Trade was very improved in the Ottoman Empire. The Ottoman Empire had native market place and some big market places in important cities like İstanbul, Bursa, Edirne and Samsun. Using money was widespread in Ottoman markets. However, in the feudal system trade conditions were very bad.

     Apparently, kings were real owners of lands in feudal system, but practically this was not in this way, lords could sell lands and deliver serfs to another lord. In Ottoman Empire, lands totally belonged to sultan. In fact, timar system was corrupted in time and sometimes it had features like feudalism in perform of iltizam but there was a main difference and this never changed. Spahis or mültezims who had iltizam lands had not rights of legislation, execution and judgment. Because of this, while lords were seen as the leader of states, in timar system, spahis were seen as officials.

     Feudalism was fallen with some events. These are: kings became more powerful and central authority was built again. Cities were improved, trade was developed and dependency on lands collapsed. Kings used gun powder to destroy estates of lords. At the end feudalism was fallen. However, in timar system, corruptions started to be seen with the loss of the central authority of the state and economic crisis. After a while, to gain cash money, the state rented lands and timar system changed into a different form like feudal manor system. With movements of reform, this unfair type of timar system was removed. Officers were sent directly from capital to collect taxes.


Bibliography:

Akgündüz, Ahmet ve Öztürk, Said, Bilinmeyen Osmanli (Osmanlı Araştırmaları Vakfı), İstanbul 1990.
Cin, Halil, Osmanlı Toprak Düzeni ve Bu Düzenin Bozulması (Kültür Bakanlıgı Yayınları: 295, Araştırma ve İnceleme Eserleri:3) Ankara 1978.
Dicleli, Vedad, İktisadi Gelişme Tarihi (Özel Galatasaray Yüksek İktisat ve Ticaret Okulu Yayınlarindan No:3, Fakülteler Matbaasi), Istanbul 1966.
Gombrich, Ernst Hans, A Little History of the World (Translation to English: Caroline Mustill, Yale University Press), New Haven and London 2005.
Güran, Tevfik, İktisat Tarihi (Acar Matbaacılık ve Yayıncılık) İstanbul 1997.
Huberman, Leo, Feodal Toplumdan 20.yy’a (Bilim Yayınları, Çev: Murat Belge), 1974
İhsanoglu, Ekmeleddin(Editör), Osmanlı Devleti Tarihi I.Cilt (Feza Gazetecilik AŞ), İstanbul 1999.
İnalcik, Halil, Osmanlı İmparatorlugu: Toplum ve Ekonomi (Eren Yayincilik), Istanbul 1996.
İnalcık, Halil, Osmanlı İmparatorlugu’nun Ekonomik ve Sosyal Tarihi I.Cilt (Editor: Halil İnalcık, Donald Quataert, Çev: Halil Berktay, Eren Yayıncılık), İstanbul 2000.
Marriott, John A.R. (with an introduction), Concise History of the World (Illustrated, Associated Newspapers Ltd) Great Britain, 1935
Sevinç, Necdet, Osmanlılarda Sosyo-Ekonomik Yapı (Kutsun Yayınevi), İstanbul 1978.
Tabakoğlu, Ahmet, Türk İktisat Tarihi, İstanbul 1994.
Ferdi Uzun-Aksi Tarih

Osmanlı’nın Gözükara Süvarileri: Deliler

 

 Osmanlı fetihlerinin sürdüğü ve toprakların genişlemeye devam ettiği dönemde Rumeli sınır boylarında düşmanlara korku salan yeni bir askeri sınıf ortaya çıkar. Vahşi hayvanların derisinden yapılmış başlık ve elbiseler giyen, vahşi görünüşleri ile düşman askerlerinin yüreğindeki en ilkel korkuyu açığa çıkaran bu yeni süvari sınıfına halk Deliler adını verir.

      Tarihi belgelere bakacak olursak Deliler denilen bu sınıf ilk olarak 15. yüzyılın ortalarından başlayarak görünmeye başlar ve 16. yüzyılda tam bir düzene erişir. Tarihçi Neşri’nin aktardığına göre 1444 yılındaki Varna ve 1448 yılındaki Kosova Muharebeleri’nde Deliler Osmanlı ordusunun bir parçası olarak savaşırlar.

     Halk onlara Deliler lakabını takmıştı ama bu lakap akıl sağlıklarının yerinde olmamasından değil, tam anlamıyla gözükara olduklarından dolayı verilmişti. Yine eski kaynaklara göz gezdirdiğimizde bu insanlara neden Deliler denildiğini Fransız mühendis ve asker Alain Manesson Mallet’ın 1684 yılında yayınlanan Les Travaux de Mars ou l’Art de la Guerre adlı eserinde görebiliyoruz:

      Bunlar öylesine cesurdurlar ki bir kralın hizmetine girdikten sonra, onları vazgeçirebilecek hiçbir ceza korkusu yoktur. Bu nedenlerden dolayı Türkler onlara deli adını vermişlerdir ve bu ad, dillerinde “gözü pek” anlamına gelir. 

     Yine bir başka Fransızca kaynakta, 1672’de, Fransız elçisi maiyetinde İstanbul’a gelen Antoine Galland’ın yayınlanan günlüklerinde Delilerden şöyle bahsedilir:

     Deli sözü Türkçede mecnun anlamına gelir, ama bundan bu adamların mecnun ya da akıllarını yitirdikleri anlamı çıkarılmamalıdır. Bu, kendilerini tehlikeye atmak konusunda gösterdikleri azim ve inattan, nefislerini tehlikeye gerçekten deli imişçesine bir pervasızlıkla atışlarından dolayıdır.

      Deliler Nasıl Ortaya Çıktı?

      Delilerin ortaya çıkmasın nedeni, bizzat Osmanlı’nın kendi iç sorunları, yani taht kavgaları, Anadolu’nun her yerinde beklenmedik biçimde patlak veren ayaklanmaların yarattığı kargaşaydı. Çoğu zaman Rumeli sınır beyleri bu ayaklanmalara hazırlıksız yakalandıklarından önlem almakta oldukça zorlanıyordu. Böylesine beklenmedik tehlikeler karşısında bir daha hazırlıksız yakalanmaktan çekinen Rumeli sınır beyleri, en sonunda akıncılardan farklı olarak doğrudan kendilerine bağlı hafif atlılardan oluşan süvari birliklerini çözüm olarak gördüler. Ve böylece Deliler tarih sahnesindeki yerlerini aldı.

      Başlangıçta Semendire, Bosna gibi Rumeli’nin önemli merkezlerinde kurulan Deli askeri teşkilatı zamanla büyüdü, önceleri küçük bir bölük biçiminde yalnızca sınır beylerinin muhafız birlikleri iken, gün geçtikçe Osmanlı ordusunun en korkutucu savaş unsurlarından birisi durumuna yükseldi.  Kuruluş yıllarında yalnızca Rumeli’deki sınır beyliklerinde görev alan Deliler XVII. yüzyıldan itibaren merkezde veziriazamın, Anadolu’daki vezir ve beylerbeyilerin maiyetlerinde de oluşturulmuş ve tamamen ücretli maiyet askeri statüsüne geçmişlerdi.

   
 Genelde Beylerbeyi’nin ya da Bosna ve Semendire sancak beylerinin maiyetinde bulunan deliler aylıklarını hizmet ettikleri bu beylerden alırlardı. Ne sadakatlerinden ne de cesaretlerinden en ufak kuşku duyulmadığı için de bu beylerin özel korumaları olmaları son derece olağandı. Öyle ki, Osmanlı tarihinde sıkça görülen, Yeniçeriler ve diğer askerler tarafından başlatılan ve çoğu zaman bir devlet büyüğünün katli ile sonuçlanan olayların hiçbirine Deliler’in katılmadığını görürüz. Barış dönemlerinde etkileyici ve sıradışı kıyafetleri ile sadrazamların düzenlediği divan alaylarının en önünde giden Deliler sadrazamlara yol açar, olası suikastlara karşı efendilerini korurlardı. Sefer sırasında ise ordunun en ön safında giden Deliler korku bilmeksizin düşmanın içine dalar, onların hatlarını yarmaya çalışır ve canlı esir ele geçirerek düşman hakkında bilgi edinmeye çalışırdı.

      Sultan III. Murad’ın oğullarının sünnet şenliğinde Deliler sultanın önünde hem binicilik yeteneklerini hem de daha sonra çıplak bedenlerine sapladıkları çeşitli kesici aletlerle, dayanılmaz acılara dayanabildiklerini ve sultana olan ölümüne sadakatlerini göstermişlerdir.

      Deli Ocağı’na katılmak kolay değildi. Öyle her isteyen Delilere katılamıyordu. Delilere katılmak isteyen bir kişinin öncelikle iki temel koşulu yerine getirmesi gerekiyordu: Gösterişli ve korkutucu bir fizik yapısına sahip olmak, savaşmaktan ve ölmekten korkmadığını, cesaretini kanıtlamak.

     Deli Ocağı’na mensup olmanın önemi tarihi vesikalardan anlaşılmaktadır. Herkesin gelişigüzel kabul edilmediği bu ocağa dahil olmak için de bazı şartların yerine getirilmesi zorunluydu. Delilere katılmak isteyen kişinin yerine getirmesi gereken iki temel şart vardı. Gösterişli bir fiziki yapıya sahip olmak ve cesaretini, savaşma becerisini kanıtlayabilmek. Cesaretlerini ve savaş aletlerini kullanmaktaki hünerlerini kanıtlamak için savaşta hiç olmazsa 8-10 düşman süvarisini öldürerek zaferle dönmeleri yine Delilerden beklenen şeylerdi. Bu koşulları yerine getirip kendini ve cesaretini kanıtlayarak eğitim aşamasını başarıyla tamamlayan Deliler, düzenlenen bir tören ile yemin eder ve ocağa özgü başlıklarını giyerek Deliler Ocağı’na resmen katılmış olurlardı. Bayrak adı altında 60’şar kişilik küçük ocaklara ayrılan Delilerin birkaç ocağı bir delibaşının emrine verilirdi. Delilere katılmak için ırk ya da dinin bir önemi yoktu. Genellikle Türklerden oluşmasına karşın Deliler Ocağı’nda Boşnak, Sırp ve Hırvatlara da rastlamak olasıydı.

      Delileri Osmanlının diğer askeri birliklerinden ayıran en önemli özellikleri hiç kuşkusuz kıyafetleriydi. Delilerin  elbiseleri aslan, kaplan, sırtlan ve ayı benzeri hayvanların kürklerinden yapılır, rahat hareket edebilmek ve yaralandıklarında yaraları ile de düşmana korku salmak için zırh falan giymezlerdi. “Serhatlik” adı verilen yüksek topuklu, sivri burunlu, arkasında mahmuzu bulunan  ve genelde sarı renkte deri çizme veya ayakkabı giyerlerdi.  Delilerin deli kalpağı adı verilen kalpakları çizgili sırtlan, kar leoparı, samur ve pars benzeri vahşi hayvanların derisinden yapılır,  bu kalpakların üzerinde kartal kanadı ya da tüyleri bulunurdu. Kullandıkları başlıca silahlar ise Macar usulü bir mızrak, kılıç, satır balta, bozdoğan, şeşper, gürz ve savaş çekici idi. Delilerin atları da en az kendileri kadar sıradışıydı. Atlar çoğu zaman kartal tüyleri ile süslenir, atın kafası üzerine serilen bir aslan postunun ağzından çıkardı.

     Bilinmeyene karşı insanın doğasında var olan ilkel korkunun düşmanın savaşma azmini ne derece etkileyeceği açıktır. En parlak dönemlerinde sayıları on bine ulaştığı düşünülecek olursa, üzerlerine doğru gelmekte olan on bin vahşi görünüşü süvarinin düşman askerleri üzerinde nasıl bir psikolojik etki yarattığını ve dehşete düşürdüğünü anlamak zor olmasa gerek.

      Bizanslı tarihçi Khalkokondyles, Delilerle karşılaşan düşmanın durumunu şöyle anlatır:

     Delilerle karşılaşan düşman, öncelikle neyle karşı karşıya olduğunu, nasıl bir varlıkla savaştığını, karşısındakinin insan mı insan dışı bir varlık mı olduğunu anlamaya çalıştığı için şaşkınlık içinde kalır.

      Cesaretleri sıkı bir eğitim ile birleştiğinden, en verimli dönemlerinde hiçbir orduda Deliler ile denk başka bir süvari sınıfı daha bulunmuyordu. Khalkokondyles, “Öyle görünüyor ki doğa onlara, herkesin üstünde bir güç ve vücut kuvvetini ve onların gücünü denemek isteyenlerin gücünü aşan düzeyde, rastlanmayan nitelikte bir kılıç kullanma ve savaşma becerisi vermiştir” diyordu. 1828–1829 Osmanlı-Rus Savaşı’ndaki gözlemlerini aktaran İngiliz Sir Adolphus Slade, Delilerin Ruslarla adeta spor yaparak çarpıştığını, Rus siperlerinin dibine kadar sokulup Rus süvarilerine laf atıp onları kızdırdığını ve eğitimli atları ile Rus piyade saflarını adeta parçaladığını anlatır. Atlarıyla adeta bütünleşen delilerin manevralarına ayak uydurmak o kadar zordur ki, Sir Adolphus Slade, Rus topçusunun çok ender olarak Delilere zarar verebildiğinden bahseder. Deliler diğer düşman ordularına da esin kaynağı olmuştu. Polonyalılar (Lehler) sarı botlar, göğsü kapatan parlak zırhlar, uzun kartal kanatları ve leopar  derileri ile kendi Delilerini yaratmışlar ve bunlara “Winged Hussars” yani “Kanatlı Atlılar” adını vermişlerdi.

     Korkutucu görünümleri,  olağanüstü cesaretleri ve savaşma azimleri ile Deliler Osmanlı ordusuna uzun yıllar boyunca mükemmel biçimde hizmet
ettiler. Fakat zaman içinde tüm Osmanlı’yı tutsak alan bozulmadan ve yozlaşmadan Deliler de nasiplerini almışlardı. Emrinde oldukları beylerin sık sık görevden alınmaya başlamasıyla birlikte Deliler başıboş ve işsiz kalınca bunun sonucu olarak askeri disiplinlerini yitirdikleri gibi halka eziyet etmeye ve köylere saldırmaya başladılar. Sonunda II. Mahmud tarafından 1829 yılında  Deliler Ocağı lağvedildi ve karşı koyanların öldürülmesiyle bir dönem de kapanmış oldu.

İnegöl Belediye Reisi Osman Bey'in Telgrafı

3 Mart 1918 tarihinde Ruslarla imzalanan Brest-Litovsk Anlaşması tüm Osmanlı ülkesinde olduğu gibi İnegöl’de de sevinçle karşılanmış ve aşağıdaki telgraf İnegöl Belediye Reisi Osman Bey tarafından Sultan Reşad’a çekilmiştir.

DEVLET-İ ALİYYE-İ OSMANİYE TELGRAF İDARESİ

6 MART 1334 – [6 MART 1918]
MAHRECİ [ÇIKIŞ YERİ]: İNEGÖL

Zat-ı Hazret-i Padişahi’ye

Rusya ile neticelendirilen sulh esâsâtı cidden her hane-i İslâm’ı bir kâşâne-i ikbal ve sürûra döndürmüştür. Kırk iki seneden beri kemâl-i tahassürle beklediğimiz ve fakat hiç de ümid etmediği bu mazhariyet-i uzmadan dolayı millet eşk-rîz-i meserret olarak arz-ı şükr ü minnetdârî eyler. Ferman.

İnegöl Belediye Reisi Osman

Padişahım Çok Yaşa

      Osmanlı Bahriye(denizcilik) Mektebi öğrencilerinin Kağıthane pikniğinde '' Padişahım çok yaşa !! yazısı ile '' hilal ve gemi çapası '' şeklinde verdikleri poz, 1893

Fossati Kardeşler ve Ayasofya

     Ayasofya’nın Osmanlı dönemindeki en önemli restorasyonlarından biri sultan Abdülmecid’in emriyle İsviçre İtalyanı olan Gaspare Fossati ve kardeşi Giuseppe Fossati’nin (Fossati Kardeşler) nezaretinde 1847 ile 1849 yılları arasında yapılmıştır.[1]

Fossati kardeşler, kubbe, tonoz ve sütunları sağlamlaştırmış ve Ayasofya'nın iç ve dış dekorasyonunu yeniden elden geçirmişlerdir. Üst kattaki galeri mozaiklerinin bir kısmı temizlenmiş, çok tahrip olanları ise sıvayla kaplanmış ve altta kalan mozaik motifleri bu sıva üzerine resmedilmiştir.

[1] Santa Sofia, Revak, 2002, İstanbul.

Osmanlı Madalya ve Teşekkürnamesi

     1885'te Osmanlı Devleti Tarafından Osmanlı ve Norveç Arasında Kıymetli Posta Taşıyan H.J Hengelsen adlı Norveçli Denizciye Verilen Osmanlı Madalya ve Teşekkürnamesi, Bergen Müzesi, Norveç.

Barbaros Hayreddin Paşa'nın Sancağı

   


     Barbaros Hayreddin Paşa’nın, Beşiktaş’taki Deniz Müzesi’nde bulunan mübarek sancağının en üstünde نصرا من الله ففتح قريب فبشر المؤمنين يامحمد «Nasr'un minallahi ve fethun kariybun ve beşşiril mü'mi-niyne» "Allah'tan bir yardım ve yakın bir fetih vardır. (Ya Muhammed) Mü'minlere müjde ver" (Saff Suresi 13.) ayet-i kerimesi bulunmaktadır.


Hilal İçi Dört İsim : Hilal  islamin sembolüdür içlerinde yazan arapça isimler ise dört halifeye ( Ebu Bekir , Ömer , Ali , Osman ) aittir.

Beyaz El ( Pençe-i al-i aba ): Sancakdaki beyaz el “pençe-i al-i aba“dır. Yani Hazreti Muhammed (S.A.V.), kızı Hz.Fatma, damadı Hazreti Ali ve torunları Hz.Hasan, Hz.Hüseyin dahil 5 kişiye pence-i al-i aba denir. Beyaz el bu beş kişiyi belirtir. Aynı mühür, yeniçerilerin alay sancağında da mevcuttur.

Süleyman Yıldızı :  Hz. Davud’un Yıldızı veya Mühr-ü Süleyman olarak tarif edilmiştir. Genel olarak Müslüman Türkler arasında “Mühr-ü Süleyman” kabul görmüştür. Hz. Süleyman’ın Cinler ve hayvanlar ile konuşması, ve rüzgara hükmetmesi Mühr-ü Süleyman’ın Türk toplumunda sıkça motif olarak kullanılmasına gerekçe olmuştur. Barbaros Hayreddin Paşa’nın, rüzgara hükmedebilmek maksadıyla sancağına Mühr-ü Süleyman motifi nakşettirmesi bu geleneğin bir neticesidir…

 Çatallı Kılıç : Sancağın ortasındaki alâmet, diğer Türk donanma sancaklarında da yaygın olarak çeşitli şekillerde kullanılan Hz. Ali’nin kılıcı Zülfikar’dır. Hz.Ali üzerine himmet istemek ve Zülfikar'a sığınma Yeniçeri dualarında yer alır.

Osmanlı Padişah Tuğraları

     Tuğra, an’aneye göre Oğuz Hanın tahrirî alâmeti imiş; bazı Türk âlimleri bu tabirin, efsanevi bir kuş olan (Tuğrı) dan geldiğini ve bu kuşun Oğuzların büyük Hâkanının arması olduğunu kabul ediyorlarsa da mehaz göstermiyorlar. Tuğrayı büyük Selçukilerde, Anadolu Selçukilerinde, Anadolu Beyliklerinde, Memlûklerle Osmanlılarda da görmekteyiz. Osmanlı Tuğraları sonradan arma şeklini alarak paralarda, resmî binalarla resmi kağıtların üzerinde ve hüviyet varakalarında da kullanılmak suretiyle taammüm etmiştir.

     Tuğra’nın Farsçası (Nişan) ve Arapçası (Tevkî) dir. Osmanlılarda Tuğra, hükümdarın ismini havi alâmeti demektir.

     İlk Tuğrayı Osmanlı Hükümdarı Orhan Bey’de görüyoruz. Yukarıdan beri verilen izahat tuğranın büyük Selçukilerden itibaren ne suretle yayıldığını göstermiş olduğundan bunun Osmanlılara Anadolu Selçukileri veya hemhudut olan Anadolu Beylikleri vasıtasiyle geçtiğine şüphe yoktur. O halde Tuğra’nın, Birinci Murad Beğin pençe ve parmaklarının resmi olduğu hakkındaki efsanenin bir kıymeti kalmamıştır. Daha sonra birinci Murad Beğden itibaren Hükümdarın kendi adı ile babasının adından terekküp eden tuğralı imzaları görülmektedir.

     Tuğralarda hükümdarların isimleriyle babalarının adları vardır; bundan başka on sekizinci asır ortalarına kadar Padişahın babasının adının sonuna (Hân) sıfatı ilâve edilmektedir. Hükümdarın ismi tuğranın en altına yazılır. Bu ismin son harfinin az yukarısından başlıyarak sola doğru gidip bir kavis teşkil eden () kelimesi ve hükümdar isminin üzerine de babasının adı konur ve Hân kelimesinin () nunu da ikinci bir kavis teşkil ederdi en üstten geln (muzaffer) in (   R) harfi sağdan sola ve kavsin ortasına doğru bir kol teşkil ederek uzanır ve bunun üzerine de (   daima) ibaresi konurdu. Alttaki birinci kavsin genişliği daha büyük olup ikinci kavis anın içerisinden dönmektedir; her iki kavsin uçları tuğranın flama veya koliarının içerisinden geçerek sağda ve en sonda darala darala nihayet birbirlerine bitişirlerdi.

     Evvela Berat, Menşur ve Fermanların üzerlerine çekilen tuğra daha sonra paralarda ve yine bu ilk devrelerde (on beşinci asır) defterhane defter ve kayıtları başında ve daha sonra ise bir arma olarak senetlerle pullar ve Bayrak, Nüfus tezkeresi, damga resmi kağıdı üzerinde ve bainalarda görülmek suretiyle umumileşmiştir.

     Osmanlılarda tuğranın ilk şekline dair bu izahatı verdikten sonra tuğra çekmek selahiyeti hakkında kısaca malumat verelim. Osmanlılarda tuğrayı Nişancı veya Tevkiî denilen ve ilk devirlerde Divânı Hümâyun Dairesinin şefi olan Tuğraî çekerdi. Bunun memuriyeti hakkında Osmanlı vesikalarında Tuğraî, Tevkiî ve Nişancı tabirlerinin her üçü de kullanılmıştır; bu hususta bir kaide yoktur. On altıncı asrın ilk yarısından sonra Tuğraî tabiri kullanılmamış ve on sekizinci asırdan itibaren ise (Tevkiî) ıstılahı teammüm etmiştir.


Kaynak--> http://www.ttk.org.tr

Piri Reis'in Haritaları

     15. yüzyıl da yaşamış olan ve yaşadığı dönem boyunca ilklere imza atan Piri Reis malesef 80 küsür yaşında idam edilmiştir.

     Google Türkiye temsilcileri ise bunu unutmayıp, Piri Reis'in ölüm yıl dönümünü kutlamak amacı ile Google Türkiye sayfasına Piri Reis'in özel logosunu eklemiştir.

Tunus Haritası

                                                             Venedik Haritası

                                                                     Sicilya Haritası

                                                                   Nil Nehri Haritası

                                                                 Malta Haritası

                                                              İstanbul Haritası


Ayrıca bakınız --> 2013 Piri Reis Yılı  ve   Piri Reis'in Dünya Haritası

Saltanatın Acı Reçetesi: Kardeş Katli

     Osmanlı Devleti, kuruluşundan itibaren merkeziyetçi bir anlayışa sahip olmuştur. Bu nedenledir ki hiçbir ayrılıkçı güç odağını, hanedan içinde dahi olsa kabul etmez. Ayrıca bir veraset kanunu olmadığı için kimin hükümdar olacağı belli değildir. Eski Türk devlet anlayışına göre devlet, kardeşler arasında bölünürdü. Osmanlılarda da ilk önce bu anlayışa yönelmişti.

      Osman Bey öldüğünde oğlu Orhan Bey, kardeşi Alaeddin Bey'e ülkenin ortak bir biçimde yönetilmesini teklif etmişti. Alaeddin Bey ise Osmanlılarda saltanat anlayışının temelini atacak olan şu sözleri sarf ederek yönetimi kardeşi Orhan'a teslim etmiştir: " Bir sürüye bir çoban, bir devlete bir baş gerek"

     Bu anlayış artık hanedanda ikinci bir gücün yer alamayacağı anlamına geliyordu. Orhan Bey'den sonra I.Murad, saltanat davasına girişen kardeşleri İbrahim ve Halil Beyleri öldürterek Osmanlı Hanedanı'nda ilk kardeş katlini gerçekleştirdi. Ayrıca Bizans ile işbirliği yapan oğlu Savcı Bey'i de öldürttü. I.Murad'dan sonra Yıldırım Bayezid, başkaldırma ihtimaline karşı askeri gücü bulunan kardeşi Yakub Bey'i ortadan kaldırttı.

     Kardeş katli devletin gidişatını sağlayan bir uygulama olduğundan Fatih Sultan Mehmed tarafından kanunlaştırıldı. Hanedandaki belirsizlik ortadan kaldırılıp gidişat yoluna koyuldu. Fatih, kanunnamesinde şöyle diyordu:

      Evladımdan her kimesne (kime) saltanat müyesser (nasip) ola, karındaşların nizam-ı alem (dünyanın düzeni) için katl etmek münasiptir (uygundur). Ekser-i ulema (alimlerin geneli) dahi tecviz vermiştir (caiz görmüş,onaylamıştır). Anınla amil olalar (böyle uygulasınlar).”


     Bu kanundan sonra II.Bayezid Cem'in oğullarını, Yavuz Sultan Selim şehzade Ahmed, Korkut ve evlatlarını, Kanuni kendi oğullarını, III.Mehmed, III.Murad, IV.Mehmed ve IV. Murad kardeşlerini hep bu kanuna dayanarak ortadan kaldırmışlardır.

     İslamiyet öncesindeki Türk devletleri kardeşler arasında bölündüğünden düşmanları için kolay birer av olmuşlardı. Devlet içinde karışıklık çıkartmak düşmanlar için kolaydı. Ancak bu sistem ile birlikte bir kardeş öldürülerek onun, etrafında diğer Müslümanlardan asker toplayıp iç savaş çıkartması ve böylece binlerce Müslümanın kanının dökülmesi önlenmiş oluyordu.  Düşmanlara kolay bir lokma olmamak için getirilen kardeş katli sistemi, aslında ülkenin bütünlüğünü kardeşlerinin kanına tercih eden Osmanlı padişahları için bir fedakarlık göstergesidir. Devletin varlığı ve birliği için kardeş katli Osmanlılar için kaçınılmaz bir çare, bunu kanun haline getiren Fatih Kanunnamesi de acı bir reçetedir.

Şehzade Mustafa'nın öldürülmesinin tasviri

ABD tarihinde yabancı dilde yapılan tek anlaşma Türkçe

     ABD bayrağı taşıyan ilk geminin Cezayir açıklarında Osmanlı donanması tarafından ele geçirilmesinin üzerinden 225 sene geçti. Olayın belgesi, Yale Üniversitesi'nin hukuk fakültesi arşivinde ortaya çıktı. Türkçe kaleme alınan 22 maddelik anlaşma, ABD'nin iki asrı aşkın tarihinde yabancı dille imzalanan tek belge olma özelliği taşıyor.


     Yıl 1783... Avrupa standartlarına göre mütevazı da olsa yeni bir denizci devlet olan ABD, denizlerde tek başına bayrak gezdirmeye başlar. Daha 25 Temmuz 1785'te, bu yeni bayrağı taşıyan ilk gemi, Cezayir açıklarında Osmanlı gemileri tarafından ele geçirilir. Bu gemi, Boston Limanı'na bağlı, Kaptan Isaak Stevens'ın idaresindeki Maria'dır. Arkasından, Philadelphia Limanı'na bağlı, Kaptan O'Brien'ın Dauphin'i de aynı akıbete uğrar. 1793 Ekim ve Kasım aylarında 11 ABD gemisi daha Osmanlıların eline geçer... ABD Kongresi, 27 Mart 1794'te, Osmanlı denizcilerine karşı koyacak güçte savaş gemileri inşa edilmesi veya satın alınması için Başkan George Washington'a 700 bin altına yakın harcama yetkisi verir. Böylece ABD, Osmanlı tehdidi karşısında donanmasının temellerini atmış olur. 5 Eylül 1795'te ABD bu tehdide karşı bir anlaşma yapmayı kabul eder. Anlaşmaya göre ABD, Cezayir'deki esirlerin iadesi ve gerek Atlantik'te, gerekse Akdeniz'de ABD sancağı taşıyan hiçbir tekneye dokunulmaması karşılığında, 642 bin altın ve yılda 12 bin Osmanlı altını (216 bin dolar) ödemeyi kabul eder. Dili Türkçe olan ve 22 maddeden oluşan anlaşmaya, Başkan George Washington ve Cezayir Beylerbeyi Hasan Dayı imza koyar. Böylece ABD yıllık vergiye bağlanmış olur. Bu, ABD'nin iki asrı aşkın tarihinde, yabancı bir dille imzalanan tek anlaşma olduğu gibi, yabancı bir devlete vergi ödemeyi kabul eden tek Amerikan belgesidir.

      ABD'nin 225. yıldönümünde Yale Üniversitesi'nin arşivinde ortaya çıkan belgeye Başkan George Washington ve Cezayir Beylerbeyi Hasan Dayı imza koyar. Belgenin dili 'Original in Turkish' ifadesi ile baştan belirlenir. Tarihi belgenin ortaya koyduğu önemli bir husus da ABD Başkanı George Washington'ın, dönemin Sultanı Üçüncü Selim tarafından muhatap görülmemiş olması. Çünkü anlaşma Cezayir Beylerbeyi Hasan Dayı tarafından imzalanır. 22 maddelik anlaşmanın tamamı

Osmanlı Çeşme ve Sebilleri

Çarşıkapı'daki Koca Sinan Paşa sebilinin 20. yüzyıl başlarındaki hali. (Sebil, Koca Sinan Paşa tarafından hassa mimarı Davut Ağa'ya 1594 yılında yaptırılmıştır)

Sultan 1. Ahmet tarafından mimarbaşı Mehmet Ağa'ya 1617 yılında yaptırılan Sultanahmet sebilinin 20. yüzyıl başında çekilen fotografı. (Ön planda Burmalı sütun görülüyor)

Sadrazam Sokullu Mehmet Paşa tarafından 1567 yılında, Eyüp'te yaptırılan sebil

Saadettin Efendi tarafından 1741 yılında Karacaahmet mezarlığı yanında yaptırılan sebil ve çeşmeyi gösteren, Eugène Flandin tarafından yapılmış bir gravür.

Osmanlı Türkçesi (Osmanlıca)

     Oğuz Türklerinin kullandığı dilin devamı olan ve Selçuklular'ın son zamanlarından Cumhûriyet devrine kadar 700 yıl kullanılan ve kesintisiz eserlerini veren Osmanlı Türklüğünün devlet ve resmî yazışma dili.
Kaşgarlı Mahmud, Dîvân’ında Oğuz ve Hâkâniye adlı iki edebî şîveden bahseder. Bunlardan Oğuz Türklerinin kullandığı Oğuzca; daha sonra Türklüğün İslâmî devresi içinde ve Osmanlı Hânedanına nispetle Osmanlıca veya Osmanlı Türkçesi adını almıştır. “Osmanlıca” deyimi daha çok Osmanlıyı inceleyen müsteşrikler tarafından kullanılmıştır.

     Eski Türkçe devresinden sonra, 13. asra kadar, Türk kültür târihi içindeki eserlerimiz; göçler ve yeni yeni kültür merkezlerinin ortaya çıkması sebepleriyle, Kuzey-Doğu (Kıpçak, Çağatay) ve Batı Türkçesi'ni de içine alarak “Müşterek Orta Asya Yazı Dili” ile verilmiştir.

     Batı Türkçesi adını verdiğimiz Oğuz Türkçesi; Osmanlı Türkçesi-Azerî Ağzı ile birlikte olan müşterek devresini, hemen hemen 15. yüzyılın ortalarına kadar sürdürür. Ancak bu zamandan sonradır ki, Selçuklular devrinin sonunda yer alan ve Eski Anadolu Türkçesi adı ile andığımız her iki ağzın müşterek oldukları zaman görülen bazı ayrılıkların bir kısmı Osmanlı, bir kısmı da Azerî Türkçesi'nde umumîleşerek 16. yüzyıldan başlamak üzere iki ağzın kesin çizgilerle ayrılmasına sebep olur. Bunun yanında her iki şîvenin komşularından alınan kelimeleri, Arapça ve Farsça olanlar hariç, Azerî ve Osmanlı Türkçelerinde anlaşmada çıkacak, ikinci bir ayrılığı ortaya çıkarır.

     Azerî Türkçesi daha çok Rusça ve Moğolca ile onlara yakın yerlilerin ve Hintçe'nin kollarından kelimeler alırken, Osmanlı Türkçesi de komşu Avrupa milletlerinin dillerinden kelimeler almıştır. Gerçekte, kurulan büyük bir imparatorluğun, sınırları içine aldığı pekçok milletin dilinden meydana gelen Osmanlı Türkçesi; topraklarla birlikte yeni kelimeler de fethederek onları millîleştirmiştir. Bu durum, Türkçe'nin karakteri icâbı da böyledir. Bu kelimeler daha çok, İtalyan, Yunan, Arnavut, Sırp, Romen, Bulgar vs. gibi milletlerin dillerinden girmiştir. Ancak bu milletlerin dillerinden alınan kelimeler, zamanla Türkçe'nin içinde yoğrulmuştur.

      Arapça ve Farsça'dan gelen kelimeler ise yadırganmazlar. Çünkü Osmanlılar'da bu iki dile hiçbir zaman yabancı diller gözü ile bakılmaz. Bu sebepledir ki Türkçe başta olmak üzere, Arapça ve Farsça gramer unsurları Osmanlı Türkçesi'ne girmiş, yabancı kelimelerde herhangi bir ayrılık gözetilmediğinden, galat da olsalar, Türk zekâ ve kâbiliyetinin ürünü olan kelimeler ortaya çıkmıştır. Bu durum tamlamalarda da kendini gösterir.

     İslâmî devre içerisinde Batı Türklüğünün dili olan Osmanlı Türkçesi, devre itibariyle Türk Dili tarihinin Orta ve Yeni Türkçe devreleri içine girmektedir. Tarihî Türkiye Türkçesi adını da verdiğimiz Osmanlı Türkçesi ilk devir eserlerinde; Türkî, Lisân-ı Türkî ve Türkmence olarak adlandırılır. Cevdet Paşa ve Fuad Paşa tarafından yazılan gramerin adı da Kavâid-i Osmâniye’dir. Cevdet Paşa, daha sonra Osmanlı lafzını bırakmış eserine Kavâid-i Türkiye adını vermiştir. Bu isim daha bazı gramer kitaplarında Lisân-ı Osmânî, Osmanlıca, Osmanlı Sarfı, Nahv-i Osmânî, Osmanlıca Dersleri gibi günümüze kadar gelmektedir. Ancak Süleyman Paşa ve Şemseddin Sâmî gibi zevâtın yazdığı gramerlerde İlm-i Sarf-ı Türkî ve Nev Usûl Sarf-ı Türkî gibi yine Türkî lafzına yer verilir. Deny ve Redhouse gibi batılılar ise, eserlerinde her iki kelimeyi de kullanmışlardır.

     On üçüncü yüzyıldan yirminci yüzyıla kadar devam eden, alfabe olarak Arap menşeli İslâmî Türk alfabesine yer veren Osmanlıca'yı; 1) Eski Osmanlıca, 2) Klasik Osmanlıca, 3) Yeni Osmanlıca olarak üç devreye ayırmak gerekir.

     Birinci devre; yukarıda da belirtildiği gibi Osmanlı Azerî Türkçelerinin birleştiği 13-15. yüzyılları içine alan, yabancı dillerden gelen kelimelerin az olduğu, açık Türkçe devresidir. Bu devreye Eski Anadolu Türkçesi veya İlk Osmanlı Türkçesi de denmektedir.

     İkinci devre Klâsik Osmanlıca devridir ki 16-19. asırları içine almaktadır. Türkçe, bu devrede Arapça ve Farsça'dan gelen kelime ve gramer kaidelerine ziyadesiyle açılmıştır. Ancak bu durum, yazılan eserlerin mevzûuna ve işlenişine göre, dilin açık ve anlaşılır veya kapalı olması şekli, değişmektedir. Meselâ Bâkî’nin Dîvân’ını anlamak güç olabilir. Fakat Meâlimü’l-Yakîn adlı siyer kitabı gayet açıktır ve anlamada zorluk çekilmez. Ancak, belirli kültür seviyesine ulaşmamış bir insan, hangi devirde olursa olsun günlük kelimelerin dışında hiçbir şey anlamaz ve cehaletini, ortaya konan eserlere yüklemekten kendini alamaz. Bu durum göz önüne alındığı takdirde, elbette çobanın ve padişahın dili bir olmayacaktır. Çünkü dünyaları başkadır. Fakat daha çok 16. yüzyıldan itibaren Arapça ve Farsça'dan meydana gelen kelimeler ağırlık kazanmaya başlar; 17 ve 18. yüzyıllarda gittikçe koyulaşır, anlaşılmaz bir hâl alır. Türkçe kelimelerin, cümlenin sadece fiilinde kaldığı görülür. Nesir dilinde daha fazla anlaşılmazlık ortaya çıkar. Nazım dili ise, bir noktada ölçülü bir cümle yapısına sahip olduğu için, kendini pek kaybetmez.

     Bu devre “Klâsik Osmanlıca” olarak adlandırılan devirdir. Ancak bunda büyüyen ve gelişen bir devletin, her sahada, dilindeki ihtişam ve ifade kabiliyetinin bulunması ve kültür seviyesi bakımından hayatının yükselmesi de büyük rol oynamıştır. Devrenin sonunda bu durum halk şiirinde de kendini göstermiştir. Fakat son iki yüzyılda halk şiirinin dili 1908’den sonra gerçekleştirilecek olan ikiliği ortadan kaldırmış ve halk diliyle yüksek zümre dili birbirine yaklaşmıştır.

     Yeni Osmanlıca devresiyse, 19-20. asırları ve Cumhuriyet devrine kadar olan zamanı içine almaktadır. Osmanlıca'nın bu sonuncu devresi, gazeteci lisanının başladığı, Arapça ve Farsça tamlamaların çözüldüğü, Türkçe'nin kendi kaidelerine sahip çıkmaya başladığı devirdir. Fakat bu devrede de Arap ve Fars dillerinden gelen kelimelerin yanında, batı dillerinden pek fazla kelime alınmıştır. Hattâ bu durum Cumhuriyet devrinden sonra, günümüze kadar uzanmıştır.

     Her ne şekilde olursa olsun Osmanlı Türkçesi'ne, kültür dili olması hasebiyle, bir yüksek zümre dili olarak bakmak mümkündür. Ancak “Arapça, Farsça ve Türkçe'nin karışımı bir dildir!” demek yanlıştır. Eğer öyle olsa idi, geride kalan kültür hazinesine Arapların ve Farsların da sahip çıkması gerekirdi. Halbuki bu hazine, sadece Türk milletinindir. Yalnız bu dil, zevk-i selim sahibi yüksek tabakanın dili olmuş ve halk dilinden ayrılmış olarak zuhur etmiştir. Yazı dili, aradığı açık ve anlaşılır şekle, ancak yirminci asrın başlarında kavuşmuştur. Böylece bu devirden sonra yazı ve halk dili birbirine yaklaşmış ve zamanla aradaki açığı kapatmıştır.

     Osmanlıca içinde ele aldığımız ilk devre ise, sonda yer alan her iki devreden daha açık ve anlaşılır bir durum gösterir. Bu devrenin eserleri, bugün bile anlaşılır durumdadır. Fakat son devreye nispeten ilk devrede, sonradan kullanıştan düşen arkaik, eski kelimeler yer almaktadır. Bugün milletimizin zevkle okuduğu Yunus Divânı ve Mevlid gibi eserler bu devrin mahsulüdür. Her ne şekilde olursa olsun, Osmanlıca, 700 yıl süren uzun ömrü ile, Türklüğün en büyük yazı dili olmuştur.

II. Abdülhamid'in Çeki

     II. Abdülhamid’in Deutsche Bank lehine 40.375,79 liralık imzalı çeki / Abdülhamid II’s cheque of 40,375.79 liras to the Deutsche Bank (15.07.1909)

     5 Mayıs 1325 (18 Mayıs 1909) tarihli posta damgasıyla Selanik’ten “Dersaadet’de Osmanlı Bankası Müdiriyet-i Umumiyesi’ne” ibaresiyle gelen mektup olağandışı bir içeriğe sahipti. Mektup üç hafta kadar evvel tahttan indirilerek Selanik’teki Allatini Köşkü’nde ikamete zorlanan Sultan II. Abdülhamid’in imzasını taşıyordu. Devrik hükümdar, Osmanlı Bankası Genel Müdürlüğü’nden, hesabındaki 52.971 altın liralık mevduatın faiziyle birlikte kendisine ulaştırılmasını talep etmekteydi. Bankanın arşivinde bulunan başka iki vesika, bu talebin akıbetini izleme imkânı veriyor. 15 Temmuz 1909 tarihli ve Abdülhamid imzalı bir makbuz, 13.733,55 liranın Selanik’te kendisine teslim edildiğini belgeliyor; aynı tarihli bir çek ise, Osmanlı Bankası tarafından Deutsche Bank’a 40.375,79 liranın ödenmesi emrini taşıyor.


For English

     The letter mailed on 18 May 1909 from Thessaloniki was rather extraordinary. It was addressed to the General Management of the Imperial Ottoman Bank and bore the signature of Sultan Abdülhamid II, who had been sent to the Allatini Villa in Thessaloniki following his dethronement some three weeks ago. The deposed sovereign requested that the Ottoman Bank deposit the amount of 52,971 liras to his savings account together with its accrued interests. Two other documents from the bank archives allows for the tracing of the transaction until its completion: a receipt signed by Abdülhamid attests to the payment of 13,733.55 liras by the Ottoman Bank, while a check bearing the same date instructs the Ottoman Bank to pay the amount of 40,375.79 liras to the Deutsche Bank. 

Osmanlı Bankası Müzesi / Ottoman Bank Museum

Yazan--> Ayşe Nur KARA

Taşkızak Tersanesi

     1455 yılında Fatih Sultan Mehmed tarafından kurulmuştur. Osmanlı İmparatorluğu'nun Yükselme Devri'nde hızla gelişen tersane, Kanuni Sultan Süleyman döneminde Hasköy'den Azapkapı'ya kadar uzanan sahada yaklaşık 300 gemi inşa gözü ile dünyanın en büyük tersanesi haline gelmiş, Akdeniz'i bir Türk Gölü haline getiren güçlü Osmanlı Donanması bu tersanede inşa edilmiştir. Beş asır boyunca birçok atılımlar yapılan tersanede stimli makine teknolojisinin gemilere uygulanması ve çelik gemilerin inşaatına çağdaşlarıyla aynı zamanda geçilmiştir.

     Taşkızak Tersanesi'nde 1827'de ilk yüzer havuz, 1827'de ilk buharlı gemi, 1886 yılında Abdülhamid ve Abdülmecid adı verilen ilk denizaltı gemileri inşa edilmiştir.

     I. Dünya Savaşı'ndan sonra İstanbul'un işgali ve askerden arındırılması Taşkızak Tersanesi'nin kapatılmasına yol açmış, mevcut tezgah ve makineler Gölcük'e nakledilerek orada yeni bir tersane kurulması sağlanmıştır.

     Boğazlar hakkındaki antlaşmadan sonra, Taşkızak Tersanesi 1941 yılında yeniden faaliyete geçmiş, çok az sayıda mühendis ve işçisiyle çalışmaya başlayarak, daha ziyade havuzlama ve onarım amaçlarıyla kullanılmış, küçük tonajlı gemiler de inşa edilmiştir.


     1960 yılından itibaren gelişmesini hızlandırarak yeni atölyeler, kapalı çalışma alanları yapılmış, eski binalardan bir bölümü restore edilerek Türk Deniz Kuvvetleri'nin modern gemi ihtiyacının bir bölümünü karşılayan bugünkü seviyesine ulaşmıştır.
 

Yazan--> Ayşe Nur KARA

Da Vinci'nin Haliç Köprüsü Projesi

     Rönesans'ın en önemli simgelerinden olan Leonardo Da Vinci, 1452'de İtalya'da Floransa'nın Vinci köyünde doğmuştu. O, yalnızca bir ressam değil; mimar, mühendis, mucit, matematikçi, anatomist, müzisyen ve heykeltraştır. Milano Dükü'nün emriyle yaptığı "Son akşam yemeği" isimli tablosu ile şöhreti yakalamış, 1506'da tamamladığı eseri "Mona Lisa" ile de tarihin ötelerine kadar ismini duyurmayı başarmıştır.

      
     İkinci Bayezid'in hükümdarlığı sırasında Osmanlı devleti, Fatih döneminde olduğu kadar genişleme kaydedemedi. Cem Sultan meselesinin sebep olduğu bu pasif dönem içerisinde devletin sistemleşmesi konusunda büyük gelişmeler kaydedilmişti. Babası Sultan Mehmed zamanında Batılı sanatçılara verilen değer II.Bayezid döneminde de sürdü. Bunun farkında olan Leonardo da Vinci de araştırmalarına kaynak sağlamak amacıyla 1500'lü yılların başında Osmanlı Padişahı ile temasa geçti. Sultana yolladığı bir arzuhalinde aklındaki projelerden bahsetmiş, ayrıca Sultan Bayezid'in Galata ile Eminönü arasında bir köprü yapma fikrini duyduğunu ve istenirse bu köprüyü yapabileceğini söylemişti. Yapmayı tasarladığı köprü tek gözlü ve çok yüksek olacak, altından geçecek yelkenli gemilere sorun yaratmayacaktı.

     Mektuptaki en ilginç düşünce ise, ancak 1974 yılında yapabildiğimiz Boğaz Köprüsü Projesi idi. Leonardo Da Vinci, talep edildiği taktirde İstanbul'un iki yakası arasında ulaşımı sağlayabilecek bir köprü yapabileceğini bildirdi. Bu tekliflere karşın II.Bayezid'in olumlu ya da olumsuz bir cevap verip vermediğini kaynakların yetersizliği nedeniyle bilemiyoruz. Ancak anlaşıldığı kadarıyla, köprülerin maddi anlamda gereksiz yük oluşturacağı, dönemin nüfusu göz önüne alındığında, düşünülmüş olabilir. 

      Aradan geçen beş asırın ardından bugün, Da Vinci'nin Haliç köprüsü projesinin yapılacağı konuşulmaya başlandı. Tarihimizin içinde bir uhte olarak kalan bu heyecan verici projenin gerçekleştirilecek olması hiç süphesiz, ülkemiz için büyük bir marka değeri getirecek, ülke turizmine katkıda bulunacaktır. 


Yazan--> Ayşe Nur KARA

Akdeniz'de İki Büyük Güç:İspanyollar ve Osmanlılar

     İspanyollar Akdeniz'in batısında,Osmanlılar ise doğusunda bulunan iki büyük imparatorluktu.Bu iki imparatorluğun kuruluşu 14. ve 15. yüzyılın ortalarında başlıyor.İspanyollar batıdan,Osmanlılar ise doğudan Akdeniz'e hakim olmak istiyordu.1571 İnebahtı Muharebesi'nden önce bu iki devlet,savaş alanında karşı karşıya gelmiş ve birbirleriyle tanışmışlardı.



     1351-1352'de Aragon Krallığı,Venedik'le ve Bizans'la ittifak ederek Cenevizlilere karşı savaş halindeyken,Osmanlı Sultanı Orhan Bey,Ceneviz'in yanında yer almıştı.Böylece,İspanyollar ile Osmanlı arasında düşmanlık,bu savaş sırasında ortaya çıktı (Şubat,1352).Osmanlılar,Cenevizlilerle işbirliği yaparak savaşta önemli rol oynadılar.1.000 kadar okçu Türk kuvveti,Katalanlar ve Bizans'a karşı Galata'yı müdafaa etmişlerdi.

     İspanyol ve Osmanlı monarşileri kuruluşları açısından birbirleriyle parallelik gösterir.Ortaçağ'da,İspanya'nın kuzeyinde bulunan üç dört küçük Hıristiyan beyliğinin Müslümanlara karşı yüzyıllar süren mücadelesi sonucunda Birleşik İspanyol Monarşisi kuruldu.Osmanlılarda,Karesi Beyliğini ülkesine katmış,Rumeli'ye geçmişti (1352) ve Rumeli'de bir imparatorluğun temellerini atmıştı.Sonunda,Anadolu beylikleri ve nihayetinde İstanbul ele geçirildi.Bunların sonucunda,Akdeniz'in doğusunda güçlü bir imparatorluk ortaya çıktı.Bu sırada İspanya'da bulunan Aragon ve Kastilya krallığı,ülkenin güneyinde bulunan Müslümanlara karşı Reconquista (Kutsal Savaş) etrafında birleşmişlerdi.Osmanlı ve İspanyol devletleri tarihinde kutsal savaş,gazâ ve Reconquista,belirleyici bir rol oynamıştır.Kutsal savaşın son safhasında 1492'de Isabel ve Fernando Gırnata,ülkenin güneyindeki Müslüman Devletine karşı savaş açtılar ve yarımadadaki İslam egemenliğine son verdiler.İspanyollar bunu İstanbul'un fethine karşı,İslam'a karşı kazanılmış bir zafer olarak kutladılar.İspanyollarla beraber bütün Avrupa'da bu zaferi kutlamıştı.


     Kristof Kolomb'da bu heyecan içinde,Kraliçe Isabel'den gemiler için para temin etti.Kolomb,Kraliçe'ye "Çin'de Grand Khan ile Osmanlılara karşı bir saldırı organize etmeyi" vaat etti.Yani kutsal savaşın devamı olarak ,Osmanlı İmparatorluğu'nu arkadan vurmak.Kolomb,yanlışlıkla Amerika'yı keşfetti.İki milletin tarihinde, bunun gibi dünya tarihine yön vermiş çok önemli karşılaşma ve paralellik vardır.
İspanyollar,milli yapılarını kuvvetlendirmek için "Morisco" dedikleri Müslümanları ve Yahudileri İber Yarımadası'ndan atmak istiyorlardı.

     Türk denizcileri,İspanya'nın güneyine yakın olan Tunus ve Cezayir'e gitmeye başladılar.Bu sırada İspanyollar,Kuzey Afrika'da Oran ve Konstantin gibi limanları ele geçirmişlerdi.
Kuzey Afrika'da bulunan Müslümanlar,İstanbul'a heyetler göndererek yardım istediler;evvela Fatih'ten,sonra II.Bayezid'den yardım talebinde bulundular.Bunun üzerine Osmanlı denizcileri,kaptanları Kemal Reis idaresinde,1510-1520 yıllarında Batı Akdeniz sularında göründüler.Hicrete zorlanan İspanya Müslümanlarının Kuzey Afrika'ya göç etmelerine yardım ederek onları gemileriyle taşıdılar.İspanyol Monarşisi aynı zamanda,1492 yılında yayımladığı El-Hamra Fermanı ile ülkede bulunan Yahudileri Hıristiyan olmaları için zorluyor,olmayanları Engizisyon mahkemelerinde türlü işkencelere tabii tutuyor veya ülkeden gönderiyordu.


     Yahudi Hahamlarının yardım talepleri sonucunda Osmanlılar, "dinlerini değiştirmeleri için zorlanan Yahudilere" (Sefardik Yahudileri) sahip çıktı ve onları himayesi altına alarak kendi topraklarına nakletti.Osmanlı'nın himayesi altına aldığı bu yahudilerin 100.000 civarında olduğu tahmin ediliyor.Göçmen Yahudiler,Rumeli'deki şehirlere,Avlona ve Selanik'e,Filistin'e,Safed'e iskan ettirildiler.Osmanlılara hayatlarını belkide kültürlerini borçlu olan bu Yahudiler,dönemin Osmanlı'sına önemli teknolojiler getirdiler.Sefardikler,Selanik'te kurulan tekstil atölyelerinde Yeniçerilere kumaş imâl ediyordu.İber Yarımadasından kurtarılan bu Yahudiler,Osmanlı İmparatorluğu'nun ekonomik ve sosyal hayatında önemli rol oynamışlardır.

     Veraset ve izdivaç yoluyla hem Alman İmparatoru,hem İspanya Kralı olarak Şarlken,karşısında Osmanlıları buldu.Akdeniz ve Orta Avrupa'daki mücadeleler,dünya harbi halini aldı.Akdeniz'e  kıyısı bulunan Tunus'un stratejik önemi büyüktü.Akdeniz'e hakim olmak isteyen İspanya ve Osmanlı bu bölgeye yerleşmek için girişimlerde bulunmaya başladı.1533'te Barbaros Hayreddin'in ele geçirdiği Tunus'u,Şarlken,1535'te Türklerin elinden aldı,fakat daha sonra Türkler şehri tekrar ele geçirdiler.

     1510'lardan itibaren,Batı Akdeniz'de üsler temin eden Osmanlılar,evvela Cezayir'e yerleşmişlerdi.Tunus üzerindeki bu mücadele Şarlken ve onun oğlu II.Felipe Döneminde devam etmiştir.Baba oğul,Avrupa'da Katoliklik için çalışmışlardı.Osmanlılarda bu devirde,Akdeniz'de büyük bir deniz gücü haline gelmiş bulunuyordu.1538 Preveze deniz zaferi,Akdeniz'de Osmanlı egemenliğinin başlangıcıdır.Osmanlılar,Akdeniz'in bir diğer adası olan Malta'yı ele geçirdikleri halde,İspanya büyük bir tehlikeye girecekti.Bunun farkında olan İspanyollar,Malta Şövalyelerini desteklediler ve bütün Avrupa,Malta Şövalyelerinin arkasında yer aldı.Böylelikle,Osmanlıların 1565 Malta kuşatması,büyük bir zayiatla başarısızlığa uğradı.

     Akdeniz üzerindeki mücadele dolayısıyla süren Osmanlı-İspanyol mücadelesinin ikinci dönemi,Kıbrıs Adası'nın fethiyle başlar.Osmanlıların Kıbrıs'ı fethetmesi sonucu Avrupa'da büyük bir haçlı seferi hazırlığı başladı.Papa'nın çağrılarıyla Venedik,İspanya,Avusturya arasında bir Haçlı birliği kuruldu.Şarlken'in gayrimeşru oğlu olan Don Juan kumadasında 200 kadırgadan oluşan büyük bir haçlı donanması harekete geçti.Hedef,Kıbrıs'ı Osmanlıların elinden almaktı.230 gemilik Osmanlı donanmasına İnebahtı'da baskın yapıldı ve sefer mevsimi geçtiği için zayıf durumda olan Osmanlı donanması savaşı kaybetti (1571).Savaşın galibi Don Juan İspanya'da kahraman olarak karşılandı.Bu savaş,Akdeniz'de Türk egemenliğinin sona erdiği anlamına gelir.Bu zaferden sonra haçlılar,yalnız Kıbrıs'ı değil,İstanbul'u ele geçirmeyi düşünmeye başladılar.Osmanlı donanması yeniden süratle inşa edildi ve 1572'de denize açılarak müttefik Haçlı donanmasının karşısına çıktı.Haçlılar bu kez savaştan kaçındı.

     İnebahtı Muharebesi,İspanyol kültüründe ve tarihinde bir dönüm noktasıdır.İspanya bu zaferden sonra Akdeniz'in hakimi oldu.Hatta,İspanyol edebiyatında Türk figürü,bu zaferden sonra göze çarpar.
Tunus,İspanya için Kıbrıs'tan daha önemliydi.1573'te "kahraman" Don Juan gelip Tunus'u aldı fakat Osmanlılar Tunus'u ertesi yıl tekrar ele geçirdi...

     İspanya,Portekiz işgali (1580) sonucu Amerika'ya ve Hint Denizi'ne yöneldi.Osmanlı ve İspanyol yakınlaşması ilk kez,II.Felipe'nin İngiltere'yi istila planı dolayısıyla gerçekleşti.İngiltere'yi istila etmek isteyen II.Felipe,Akdeniz'in doğusundan gelebilecek tehlikeyi yani Osmanlı'yı durdurmak istemiş ve bunun sonucunda 1584'te bir antlaşma imzalanmıştır...

Yazan--> Ayşe Nur KARA

Kaynak--> Halil İnalcık, Kuruluş ve İmparatorluk Sürecinde Osmanlı:Devlet,Kanun,Diplomasi